حجتالاسلام والمسلمین جواد طوبایی کارشناس دینی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، به واکاوی مفهوم جهاد ابتدایی و تفاوت میان نگاه سنتی و نگاه اجتهادیِ مبتنی بر قدرت استنباط پرداخته است که مشروح این گفتوگو در ادامه می آید.
در میان مباحث فقهی و سیاسی، بحث «جهاد» همواره چالشبرانگیز بوده است. بسیاری از مراجع و علما، با نگاهی احتیاطآمیز، جهاد را در عصر غیبت تنها به معنای «دفاع» میدانند. چرا طرح مسئله «جهاد ابتدایی» در دوران غیبت، با این همه حساسیت همراه است؟
این دقیقاً به مسئله «قدرت اجتهاد» و «جرئت استنباط» برمیگردد. برای رسیدن به این سطح از تحلیل، شما باید هم از نظر فقهی به حد اجتهاد رسیده باشید و هم از نظر روحی، جرئتِ طرحِ مسائلی را داشته باشید که شاید بسیاری از علما به دلیل احتیاط یا عدم تمرکز بر آن، از بیان عمومیاش پرهیز میکردند.
بنده در دوران تحصیل در حوزه، در تدریس و تلمذ با این بحث مواجه بودم؛ بسیاری معتقد بودند جهاد برای صدر اسلام است و ما در عصر حاضر فقط حق «دفاع» داریم. اما خوشبختانه برخی مراجع در دروس خود به این نکته اشاره میکردند، ولی چون بحثِ عواقب سیاسی سنگینی داشت، به صورت عمومی و ساختارمند مطرح نمیشد. اما وقتی میبینیم مقام معظم رهبری بر مبنای اجتهاد، مسئله «جهاد ابتدایی» را مطرح میکنند، یعنی با تکیه بر استنباط فقهی، میخواهند بگویند جهاد منحصر به دفاع نیست.
منظور از اینکه جهاد صرفاً دفاع نیست چیست؟ یعنی در چه شرایطی یک مسلمان باید از حالت دفاعی خارج شده و وارد عمل شود؟
وقتی ظلم به حد اعلا برسد، یا زمانی که ببینیم به کشورهای اسلامی لطمه زده میشود یا ملتهایی در حال استثمار شدن هستند، اینجا مسئله از حالت دفاع از خاکِ خود خارج شده و وارد مرحله «جهاد ابتدایی» میشود.
ما در مبانی فقهی خود، بر اساس حدیث «هر کس صبح کند و به امور مسلمانان توجه نکند، مسلمان نیست»، میدانیم که اهتمام به امور مسلمانان یک تکلیف است، اگر امروز وضعیت غزه یا وضعیت شیعیان بحرین را ببینیم، میفهمیم که اگر بخواهیم صرفاً منتظر حمله دشمن باشیم، در واقع از وظیفه اصلی خود بازماندهایم. پیامبر اکرم (ص) میفرمایند اگر صدای منادی را شنیدی که مسلمانان را به داد میخواند، باید وارد عمل شوی. این یعنی اگر مظلومی در عالم ناله و فریاد دارد، مسلمان بودن مستلزم پاسخگویی است.
در مورد مسئله «حکومت» هم بحثهای زیادی وجود دارد. برخی میگویند در زمان غیبت، بحث حکومت معصوم است و ما نمیتوانیم چیزی فراتر از آن مطرح کنیم. پاسخ شما به این دیدگاه چیست؟
این یک برداشت ناتمام است، ما نمیخواهیم به زور یک حکومت جهانی در همه جای دنیا برپا کنیم؛ آن کار مختص امام زمان (عج) است. اما همانطور که امام شهید و حتی رهبر معظم انقلاب هم در مبانیشان اشاره کردهاند، ما میتوانیم مجموعهای از «حکومتهای اسلامی منطقهای» ایجاد کنیم. این مجموعهها در واقع زمینهساز حکومت جهانی امام زمان خواهند بود.
بنابراین وقتی ما برای ایجاد این بسترهای منطقهای، به «جهاد ابتدایی» نیاز داریم، این جهاد با چه ابزاری انجام میشود؟ فقط با سلاح؟ خیر، جهاد ابتدایی یعنی بهکارگیری تمام استطاعتها؛ استطاعت نظامی، استطاعت سیاسی و هر نوع توانمندی که برای از میان برداشتن موانعِ پیشِ روی اسلام لازم است.
در نهایت، چه تفاوتی میان رویکرد گذرا و رویکرد استراتژیک در این مسیر وجود دارد؟
تفاوت در هدف و استمرار است. ما نباید مانند برخی گروهها که فقط در لحظات خاص فعالیت میکنند و بعد از شکست یا فشار، عقبنشینی میکنند، عمل کنیم، باید بدانیم که وقتی اسلام قدرت گرفت، پیامبر (ص) حتی در برابر دشمنان یمن، منتظر حمله دشمن نماند و برای برقراری عدالت قیام کرد. ما هم باید با این نگاهِ جهادی و مبتنی بر استطاعتهای سیاسی و نظامی، موانع را از سر راه برداریم تا مسیر حکومت جهانی هموار شود. این همان چیزی است که قدرت اجتهاد رهبر ما در آن نمود پیدا میکند.










نظر شما